مالیات کسب‌وکارهای اینترنتی در ایران؛ از اینستاگرام و سایت تا مارکت‌پلیس‌ها
گسترش فروش اینترنتی باعث شده بسیاری از افراد بدون داشتن فروشگاه فیزیکی، کالا یا خدمات خود را از طریق اینستاگرام، وب‌سایت، مارکت‌پلیس‌ها، پیام‌رسان‌ها و سایر بسترهای آنلاین عرضه کنند.
اما نداشتن مغازه یا دفتر فیزیکی به معنای معاف بودن از مالیات نیست.
در نظام مالیاتی ایران، درآمد حاصل از فعالیت اقتصادی اینترنتی نیز می‌تواند مشمول مالیات باشد و صاحب کسب‌وکار باید متناسب با نوع فعالیت خود، تکالیف مالیاتی، حسابداری و سامانه‌ای مربوط را انجام دهد. قانون مالیات‌های مستقیم، درآمد حاصل از اشتغال اشخاص حقیقی به فعالیت‌های شغلی را در چارچوب مالیات بر درآمد مشاغل قرار می‌دهد.
بنابراین، فعالیت در اینستاگرام یا فروش از طریق یک سایت، به‌خودی‌خود موجب خروج فعالیت از نظام مالیاتی نمی‌شود.
آیا فروش در اینستاگرام مالیات دارد؟
یکی از پرسش‌های رایج این است:
«اگر فقط در اینستاگرام فروش داشته باشیم، مالیات هم باید پرداخت کنیم؟»
پاسخ این است که صرفاً اینستاگرامی بودن فعالیت، موجب معافیت مالیاتی نمی‌شود.
اگر شخصی از طریق یک صفحه اینستاگرامی به‌صورت مستمر کالا یا خدمات ارائه کرده و از این فعالیت درآمد کسب کند، فعالیت او می‌تواند از نظر مالیاتی به‌عنوان فعالیت اقتصادی مورد بررسی قرار گیرد.
برای مثال:
فروش لباس و پوشاک در اینستاگرام
فروش لوازم آرایشی
فروش صنایع‌دستی
فروش محصولات غذایی
فروش دوره و آموزش آنلاین
ارائه خدمات طراحی و تولید محتوا
تبلیغات و فعالیت‌های تجاری
فروش فایل و محصولات دیجیتال
فروش کالا از طریق لینک پرداخت
همگی بسته به ماهیت و شرایط فعالیت می‌توانند دارای آثار مالیاتی باشند.
نکته مهم: ملاک، صرفاً تعداد دنبال‌کنندگان یا ظاهر صفحه نیست؛ نوع فعالیت، درآمد، مستندات فروش و سایر اطلاعات مالی مؤدی اهمیت دارد.
فروش از طریق سایت شخصی چطور؟
داشتن وب‌سایت نیز باعث معافیت از مالیات نمی‌شود.
برای مثال، اگر فردی یک فروشگاه اینترنتی راه‌اندازی کرده و کالاهای خود را از طریق سایت به مشتریان می‌فروشد، باید وضعیت مالیاتی فعالیت خود را مشخص کند.
در چنین شرایطی باید مواردی مانند:
تشکیل پرونده مالیاتی
ثبت اطلاعات فعالیت
حساب‌های بانکی مرتبط با فعالیت
درگاه پرداخت
ثبت و نگهداری اسناد درآمد و هزینه
اظهارنامه مالیاتی
تکالیف سامانه مؤدیان
صورتحساب الکترونیکی در موارد مشمول
مالیات بر ارزش افزوده در صورت مشمولیت
بررسی شود.
آیا فروش در مارکت‌پلیس‌ها مالیات ندارد؟
خیر.
فروشنده‌ای که از طریق مارکت‌پلیس‌هایی مانند پلتفرم‌های فروش اینترنتی فعالیت می‌کند، صرفاً به دلیل اینکه فروش خود را از طریق یک پلتفرم واسط انجام می‌دهد، از تکالیف مالیاتی معاف نمی‌شود.
برای مثال اگر یک فروشنده محصولات خود را در یک مارکت‌پلیس عرضه کند، باید مشخص باشد:
فروش متعلق به چه شخصی است؟
وجه به حساب چه شخصی واریز می‌شود؟
پلتفرم چه مبلغی به‌عنوان کارمزد دریافت می‌کند؟
فروشنده چه میزان درآمد و هزینه دارد؟
این اطلاعات برای ثبت صحیح عملیات حسابداری و مالیاتی اهمیت دارد.
در قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان نیز صاحبان مشاغل، اعم از صنفی و غیرصنفی، در زمره اشخاص مشمول قانون قرار گرفته‌اند؛ بنابراین صرف آنلاین بودن یا استفاده از واسطه فروش، به‌تنهایی تکلیف مالیاتی را از بین نمی‌برد.
پرونده مالیاتی کسب‌وکار اینترنتی چیست؟
اولین قدم برای فعالیت منظم مالیاتی، مشخص کردن وضعیت پرونده مالیاتی است.
صاحب کسب‌وکار باید اطلاعات فعالیت اقتصادی خود را در نظام مالیاتی ثبت کند و در صورت وجود تکالیف مربوط، از طریق سامانه‌های مالیاتی اقدام نماید.
اطلاعاتی مانند:
نوع فعالیت
محل فعالیت
اطلاعات هویتی
اطلاعات حساب‌های بانکی مرتبط
اطلاعات ابزارهای پرداخت
نوع درآمد
اطلاعات مربوط به شرکا، در صورت وجود
اطلاعات مربوط به شعب یا محل‌های فعالیت
می‌تواند در وضعیت پرونده مالیاتی مؤثر باشد.
نکته: داشتن درگاه پرداخت یا صفحه اینستاگرام به‌تنهایی جایگزین تشکیل و مدیریت صحیح پرونده مالیاتی نیست.
آیا حساب بانکی شخصی می‌تواند برای فروش اینترنتی استفاده شود؟
استفاده از حساب شخصی برای دریافت وجوه فروش، موضوعی است که باید با دقت بررسی شود.
وقتی یک حساب بانکی به‌صورت مستمر برای دریافت وجوه ناشی از فعالیت اقتصادی استفاده می‌شود، گردش آن می‌تواند در بررسی‌های مالیاتی مورد توجه قرار گیرد.
به همین دلیل، یکی از اصول مهم برای کسب‌وکارهای آنلاین این است که:
حساب‌های مرتبط با فعالیت اقتصادی، درآمدها و هزینه‌های کسب‌وکار به‌صورت منظم و قابل ردیابی ثبت و مستندسازی شوند.
همچنین قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان برای اعلام حساب یا حساب‌های بانکی مرتبط با گردش مالی واحد اقتصادی، ضمانت اجرای مالیاتی پیش‌بینی کرده است.
صورتحساب الکترونیکی برای کسب‌وکارهای آنلاین
یکی از مهم‌ترین موضوعات مالیاتی کسب‌وکارهای اینترنتی، صورتحساب الکترونیکی و سامانه مؤدیان است.
قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان، صورتحساب الکترونیکی را صورتحسابی دارای شماره منحصر‌به‌فرد مالیاتی تعریف می‌کند و برای اشخاص مشمول، تکالیف مربوط به ثبت‌نام و صدور صورتحساب را پیش‌بینی کرده است.
بنابراین، کسب‌وکار اینترنتی باید با توجه به نوع مؤدی، نوع معامله، نوع خریدار و مقررات جاری بررسی کند که چه نوع صورتحسابی باید صادر و ارسال شود.
مثال
فرض کنیم یک فروشگاه اینترنتی لوازم دیجیتال فعالیت می‌کند.
فرآیند فروش آن ممکن است شامل:
ثبت سفارش → پرداخت مشتری → ثبت فروش → صدور صورتحساب → ثبت حسابداری → ثبت اطلاعات در سامانه مربوط → شناسایی درآمد و هزینه
باشد.
در چنین شرایطی صرفاً داشتن رسید بانکی یا پیام «پرداخت موفق» لزوماً به معنی انجام تمام تکالیف صورتحسابی مؤدی نیست.
آیا رسید کارتخوان یا درگاه پرداخت همان صورتحساب الکترونیکی است؟
قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان در شرایط مشخص، رسید یا گزارش الکترونیکی پرداخت صادرشده از کارتخوان یا درگاه پرداخت را در حکم صورتحساب الکترونیکی قرار داده است؛ با این حال، نحوه اجرای تکلیف برای هر مؤدی به مقررات و وضعیت فعالیت او بستگی دارد.
به همین دلیل نباید تصور کرد:
«هر فروشگاه اینترنتی که درگاه پرداخت دارد، دیگر هیچ تکلیف صورتحسابی ندارد.»
نوع فعالیت و وضعیت مشمولیت باید بررسی شود.
مالیات بر ارزش افزوده فروشگاه‌های اینترنتی
موضوع دیگری که برای فروشندگان اینترنتی اهمیت دارد، مالیات بر ارزش افزوده است.
هر کسب‌وکار اینترنتی الزاماً به یک شکل مشمول مالیات بر ارزش افزوده نیست. مشمولیت به عواملی مانند نوع کالا یا خدمت، وضعیت فراخوان و مقررات مربوط به فعالیت بستگی دارد.
بنابراین این تصور که:
«فروش اینترنتی یعنی حتماً باید مالیات بر ارزش افزوده بگیریم»
یا برعکس:
«چون فروش اینترنتی است، مالیات بر ارزش افزوده ندارد»
هر دو می‌توانند نادرست باشند.
باید وضعیت فعالیت در چارچوب مقررات جاری بررسی شود.
اظهارنامه مالیاتی کسب‌وکارهای اینترنتی
درآمد کسب‌وکار اینترنتی نیز باید در چارچوب تکالیف مقرر در قانون مالیات‌های مستقیم مورد بررسی قرار گیرد.
برای اشخاص حقیقی دارای درآمد مشاغل، ماده ۹۳ قانون مالیات‌های مستقیم، درآمد حاصل از اشتغال به مشاغل را پس از اعمال مقررات و معافیت‌های مربوط، مشمول مالیات بر درآمد مشاغل می‌داند. همچنین ماده ۱۰۰ درباره تکلیف اظهارنامه صاحبان مشاغل و شرایط مربوط به مالیات مقطوع حکم دارد.
بنابراین صاحب یک کسب‌وکار آنلاین باید با توجه به وضعیت خود بررسی کند که:
آیا اظهارنامه مالیاتی دارد؟
آیا مشمول مالیات مقطوع یا تبصره ماده ۱۰۰ می‌شود؟
درآمد سالانه او چقدر بوده است؟
چه هزینه‌هایی قابل قبول مالیاتی است؟
چه اسناد و مدارکی باید نگهداری شود؟
آیا تکالیف سامانه مؤدیان را دارد؟
آیا مشمول مالیات بر ارزش افزوده است؟
چه هزینه‌هایی برای فروشگاه اینترنتی اهمیت دارند؟
یکی از اشتباهات رایج، ثبت نکردن هزینه‌های کسب‌وکار است.
برای مثال ممکن است فروشگاه اینترنتی هزینه‌هایی مانند موارد زیر داشته باشد:
خرید کالا
بسته‌بندی
حمل‌ونقل
اجاره محل
حقوق کارکنان
تبلیغات
طراحی سایت
هاست و دامنه
نرم‌افزار
کارمزد درگاه
کارمزد مارکت‌پلیس
هزینه تولید محتوا
هزینه خدمات تخصصی
اما هر هزینه‌ای صرفاً به دلیل پرداخت شدن، الزاماً هزینه قابل قبول مالیاتی نیست.
هزینه باید با فعالیت ارتباط داشته و شرایط و مدارک لازم برای پذیرش مالیاتی آن وجود داشته باشد.
کارمزد مارکت‌پلیس را چگونه ببینیم؟
فرض کنید یک کالا به مبلغ ۱۰ میلیون تومان فروخته شده و مارکت‌پلیس ۸۰۰ هزار تومان کارمزد دریافت کرده است.
در حسابداری باید بین:
فروش کالا = ۱۰ میلیون تومان
و
کارمزد پلتفرم = ۸۰۰ هزار تومان
تفکیک مناسبی وجود داشته باشد.
مبلغ و نحوه شناسایی درآمد و هزینه باید بر اساس اسناد واقعی معامله ثبت شود و نباید صرفاً مبلغ واریزی خالص به حساب بانکی به‌عنوان فروش ثبت شود.
جرائم مالیاتی کسب‌وکارهای اینترنتی
عدم انجام تکالیف مالیاتی می‌تواند موجب تعلق جریمه شود.
برای نمونه، قانون مالیات‌های مستقیم برای عدم تسلیم اظهارنامه در موعد مقرر، عدم ارائه برخی اسناد و دفاتر و برخی تخلفات مالیاتی، جرائم مشخصی در نظر گرفته است. برای صاحبان مشاغل و اشخاص حقوقی، ماده ۱۹۲ جریمه عدم تسلیم اظهارنامه را در شرایط مقرر معادل ۳۰ درصد مالیات متعلق تعیین کرده و درباره درآمدهای کتمان‌شده و هزینه‌های غیرواقعی نیز حکم دارد.
همچنین قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان برای تخلفاتی مانند عدم صدور صورتحساب الکترونیکی، عدم عضویت یا عدم استفاده از الزامات مقرر و عدم اعلام حساب‌های بانکی مرتبط، جرائم و محدودیت‌هایی پیش‌بینی کرده است.
نمونه جرائم پیش‌بینی‌شده در قانون پایانه‌های فروشگاهی
در متن قانون، برای برخی موارد از جمله عدم صدور صورتحساب الکترونیکی، جریمه‌ای معادل ۱۰ درصد مجموع مبلغ فروش انجام‌شده بدون صدور صورتحساب یا حداقل مبلغ مقرر قانونی، هرکدام بیشتر باشد پیش‌بینی شده است.
برای برخی تخلفات دیگر نیز جریمه‌های جداگانه وجود دارد.
بنابراین بی‌توجهی به سامانه مؤدیان می‌تواند علاوه بر مالیات اصلی، آثار و جرائم جداگانه‌ای ایجاد کند.
آیا فعالیت بدون مجوز به معنی معافیت مالیاتی است؟
خیر.
موضوع مجوز فعالیت و موضوع تکلیف مالیاتی دو مسئله متفاوت هستند.
ممکن است فردی از نظر مجوز کسب‌وکار وضعیت خاصی داشته باشد، اما درآمد حاصل از فعالیت اقتصادی او همچنان از نظر مالیاتی قابل بررسی باشد.
به همین دلیل نمی‌توان گفت:
«چون جواز ندارم، پس مالیات هم ندارم.»
آیا تعداد فالوور ملاک مالیات است؟
تعداد فالوور به‌تنهایی معیار تعیین مالیات نیست.
یک صفحه ممکن است:
۵ هزار دنبال‌کننده داشته باشد ولی فروش بالایی داشته باشد؛
۵۰۰ هزار دنبال‌کننده داشته باشد ولی درآمد مستقیم کمی داشته باشد؛
صرفاً تولیدکننده محتوا باشد؛
از تبلیغات درآمد کسب کند؛
کالا بفروشد؛
خدمات ارائه کند.
بنابراین ماهیت و میزان درآمد و اطلاعات مالی فعالیت اهمیت دارد، نه صرفاً تعداد دنبال‌کنندگان.
تکالیف مهم یک کسب‌وکار آنلاین
به‌صورت خلاصه، صاحب کسب‌وکار اینترنتی باید وضعیت موارد زیر را بررسی کند:
۱. پرونده مالیاتی
اطمینان از ثبت صحیح فعالیت و اطلاعات مؤدی.
۲. حساب‌های بانکی
مشخص بودن حساب‌های مرتبط با فعالیت و نگهداری مستندات گردش مالی.
۳. درگاه پرداخت
بررسی ارتباط درگاه با پرونده و اطلاعات مالیاتی مربوط.
۴. سامانه مؤدیان
بررسی مشمولیت و انجام تکالیف مربوط به سامانه مؤدیان.
۵. صورتحساب الکترونیکی
بررسی الزام صدور و ارسال صورتحساب مطابق مقررات جاری.
۶. اظهارنامه
تسلیم اظهارنامه یا استفاده از روش‌های قانونی مربوط، حسب وضعیت مؤدی.
۷. مالیات بر ارزش افزوده
بررسی مشمولیت فعالیت و انجام تکالیف مربوط در صورت شمول.
۸. اسناد و مدارک
نگهداری اسناد فروش، خرید، هزینه‌ها، قراردادها، کارمزدها و پرداخت‌ها.
۹. بررسی جرائم
کنترل مهلت‌ها و تکالیف برای جلوگیری از ایجاد جریمه.
چک‌لیست مالیاتی فروشگاه‌های اینترنتی
مورد
| وضعیت |
|---|---|
| تشکیل پرونده مالیاتی | ضروری برای فعالیت مشمول |
| ثبت اطلاعات فعالیت | ضروری |
| تعیین وضعیت درگاه پرداخت | ضروری |
| بررسی حساب‌های بانکی مرتبط | ضروری |
| بررسی سامانه مؤدیان | ضروری |
| بررسی الزام صورتحساب الکترونیکی | ضروری |
| ثبت و نگهداری درآمدها | ضروری |
| ثبت هزینه‌های قابل قبول | ضروری |
| بررسی مالیات بر ارزش افزوده | حسب نوع فعالیت |
| ارسال اظهارنامه | حسب وضعیت مؤدی |
| نگهداری اسناد و مدارک | ضروری |
| کنترل جرائم و مهلت‌ها | ضروری |
یک اشتباه مهم در فروش آنلاین
فرض کنید یک پیج اینستاگرامی در طول سال:
۳ میلیارد تومان فروش
داشته باشد.
اگر صاحب پیج تصور کند:
«چون پول‌ها به حساب شخصی واریز شده‌اند، پس فروش رسمی محسوب نمی‌شوند.»
این تصور می‌تواند خطرناک باشد.
در نظام مالیاتی، اطلاعات مالی و اسناد و مدارک مختلف می‌توانند در بررسی وضعیت مؤدی مورد استفاده قرار گیرند. بنابراین بهتر است از ابتدای فعالیت، درآمدها، هزینه‌ها، حساب‌ها و اسناد فروش به شکل منظم ثبت و نگهداری شوند.
آیا کسب‌وکار آنلاین باید از روز اول حسابداری داشته باشد؟
هرچه حجم فعالیت بیشتر باشد، اهمیت حسابداری دقیق نیز بیشتر می‌شود.
حتی یک فروشگاه کوچک اینترنتی بهتر است از ابتدا موارد زیر را ثبت کند:
فروش روزانه + خرید کالا + هزینه ارسال + تبلیغات + کارمزد درگاه + کارمزد مارکت‌پلیس + برگشت از فروش + دریافت‌ها + پرداخت‌ها
این کار در زمان تهیه اظهارنامه و بررسی مالیاتی، کنترل سود واقعی و پاسخگویی به مغایرت‌ها بسیار کمک‌کننده است.
و درنهایت
فعالیت اقتصادی در اینستاگرام، سایت، مارکت‌پلیس یا فروشگاه آنلاین به‌خودی‌خود باعث معافیت از مالیات نمی‌شود.
نوع تکالیف هر کسب‌وکار به عواملی مانند نوع فعالیت، شخص حقیقی یا حقوقی بودن، میزان و نوع درآمد، نوع کالا یا خدمت، وضعیت مشمولیت مالیات بر ارزش افزوده و مقررات جاری سامانه مؤدیان بستگی دارد.
مهم‌ترین نکته برای کسب‌وکارهای اینترنتی این است که از ابتدای فعالیت، پرونده مالیاتی، حساب‌های بانکی، درگاه پرداخت، فروش، هزینه‌ها، اسناد و تکالیف سامانه مؤدیان به‌صورت منظم مدیریت شوند.
بی‌توجهی به تکالیف مالیاتی می‌تواند علاوه بر مالیات اصلی، باعث تعلق جرائم و از دست رفتن برخی معافیت‌ها و مشوق‌های قانونی شود. قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان نیز برای برخی تخلفات، ضمانت‌های اجرایی مشخصی در نظر گرفته است.
آسان حساب وارنا
همراه کسب‌وکارها در مسیر حسابداری، مالیات و انجام صحیح تکالیف مالیاتی.
توجه: مقررات مالیاتی و دستورالعمل‌های اجرایی ممکن است تغییر کنند. تعیین تکلیف نهایی هر کسب‌وکار باید بر اساس مقررات معتبر در زمان انجام تکلیف و وضعیت اختصاصی همان مؤدی انجام شود.
