ماده ۱۴۶ مکرر قانون مالیاتهای مستقیم؛ شرایط برخورداری از معافیت و نرخ صفر مالیاتی
ماده ۱۴۶ مکرر قانون مالیاتهای مستقیم یکی از مواد مهم در زمینه معافیتها و مشوقهای مالیاتی است. این ماده، برخی معافیتهای مالیاتی را در قالب مالیات با نرخ صفر تعریف میکند و برای برخورداری از نرخ صفر و بسیاری از معافیتها و مشوقهای مالیاتی، انجام تکالیف قانونی مانند ارائه اظهارنامه و اسناد و مدارک را مورد توجه قرار میدهد.
متن ماده ۱۴۶ مکرر
بر اساس ماده ۱۴۶ مکرر:
«معافیتهای مذکور در مواد (۱۳۳)، (۱۳۴)، (۱۳۹) به استثنای بندهای (الف)، (ب) و (ز) آن، (۱۴۲)، (۱۴۳) و تبصره (۱) ذیل ماده (۱۴۳ مکرر) به عنوان مالیات به نرخ صفر منظور میشود.»
بنابراین، قانونگذار در مواردی که در مواد یادشده معافیت پیشبینی کرده است، مالیات را به جای دریافت نکردن مالیات به دلیل معافیت، با نرخ صفر محاسبه میکند.
مالیات با نرخ صفر یعنی چه؟
«نرخ صفر مالیاتی» با معافیت مالیاتی تفاوت دارد.
در نرخ صفر، درآمد یا فعالیت همچنان در فرایند رسیدگی مالیاتی قرار میگیرد، اما مالیات محاسبهشده برای درآمد مشمول این حکم با نرخ صفر محاسبه میشود.
در نتیجه، مؤدی نمیتواند صرفاً به دلیل اینکه درآمدش مشمول نرخ صفر است، تکالیف مالیاتی خود را نادیده بگیرد.
به همین دلیل، رعایت تکالیف مقرر در قانون برای استفاده از نرخ صفر اهمیت زیادی دارد.
چه معافیتهایی مشمول نرخ صفر میشوند؟
ماده ۱۴۶ مکرر به معافیتهای مندرج در مواد زیر اشاره میکند:
ماده ۱۳۳
ماده ۱۳۴
ماده ۱۳۹، با استثنای بندهای «الف»، «ب» و «ز»
ماده ۱۴۲
ماده ۱۴۳
تبصره ۱ ماده ۱۴۳ مکرر
بنابراین، برای تشخیص دقیق وضعیت مالیاتی یک مؤدی، باید علاوه بر ماده ۱۴۶ مکرر، متن مادهای که منشأ معافیت یا نرخ صفر است نیز بررسی شود.
تبصره ۱ ماده ۱۴۶ مکرر؛ مهمترین بخش ماده
یکی از مهمترین قسمتهای ماده ۱۴۶ مکرر، تبصره ۱ آن است.
طبق این تبصره، ارائه موارد زیر در موعد مقرر، طبق ترتیبات اعلامشده از سوی سازمان امور مالیاتی، شرط برخورداری از نرخ صفر و هرگونه معافیت یا مشوق مالیاتی مندرج در قانون و سایر قوانین است:
اظهارنامه مالیاتی
دفاتر
اسناد و مدارک موضوع ماده ۹۵ قانون مالیاتهای مستقیم
در صورت رعایت نکردن تکالیف مقرر، مؤدی ممکن است مطابق احکام قانون، مشمول مالیات، جریمه و مجازاتهای مربوط شود.
نکته مهم برای حسابداران
بنابراین، «معاف بودن» یک فعالیت به این معنا نیست که مؤدی میتواند تکالیف مالیاتی خود را کنار بگذارد.
حسابدار باید علاوه بر بررسی اینکه درآمد یا فعالیت مشمول معافیت یا نرخ صفر است، تکالیف مربوط به اظهارنامه، دفاتر و اسناد و مدارک را نیز در موعد مقرر پیگیری کند.
آیا همه معافیتها مشمول تبصره ۱ هستند؟
خیر.
خود تبصره ۱ ماده ۱۴۶ مکرر، برای برخی موارد استثنا در نظر گرفته است.
حکم این تبصره در خصوص مشمولان مواد ۱۴۴ و ۱۴۵ و همچنین بندهای «الف»، «ب» و «ز» ماده ۱۳۹ جاری نیست.
همچنین درباره اشخاص حقیقی مشمول ماده ۸۱، اجرای این حکم به صورت تدریجی و متناسب با ایجاد ظرفیتهای اجرایی و اداری و حسب اعلام سازمان امور مالیاتی پیشبینی شده است.
تفاوت معافیت مالیاتی و نرخ صفر
یکی از نکات مهم در حسابداری و امور مالیاتی، تفاوت میان «معافیت» و «نرخ صفر» است.
معافیت مالیاتی: قانون در شرایط مشخص، درآمد یا فعالیت خاصی را از پرداخت مالیات معاف میکند.
نرخ صفر: درآمد در محاسبات مالیاتی مورد توجه قرار میگیرد، اما مالیات مربوط به آن با نرخ صفر محاسبه میشود.
ماده ۱۴۶ مکرر، برخی از معافیتهای مشخصشده در قانون را در قالب نرخ صفر قرار داده است.
یک مثال ساده از نرخ صفر
فرض کنیم یک مؤدی، درآمدی دارد که طبق یکی از مواد مورد اشاره در ماده ۱۴۶ مکرر، واجد شرایط استفاده از نرخ صفر است.
اگر شرایط قانونی لازم را رعایت کرده باشد، درآمد مربوط در فرایند محاسبه مالیات قرار میگیرد، اما مالیات آن بخش با نرخ صفر محاسبه میشود.
نکته مهم این است که استفاده از نرخ صفر به معنی حذف خودکار همه تکالیف مالیاتی نیست و باید شرایط قانونی مربوط به آن رعایت شود.
اگر اظهارنامه یا اسناد ارائه نشود چه میشود؟
مطابق تبصره ۱ ماده ۱۴۶ مکرر، در صورت عدم ارائه اظهارنامه، دفاتر یا اسناد و مدارک موردنیاز در موعد مقرر، مؤدی ممکن است از نرخ صفر یا معافیت و مشوق مالیاتی مربوط محروم شده و مطابق مقررات مشمول مالیات و جرایم مربوط شود.
در سال ۱۴۰۵ نیز سازمان امور مالیاتی بر رعایت این شرط تأکید کرده است. در اطلاعرسانی منتشرشده در فروردین ۱۴۰۵، تصریح شده که ارائه موارد مقرر در موعد قانونی، شرط برخورداری از نرخ صفر و معافیت یا مشوق مالیاتی است.
نکته درباره ارائه بخشی از اسناد و مدارک
در اطلاعرسانی سال ۱۴۰۵ سازمان امور مالیاتی که درباره اجرای تبصره ۱ ماده ۱۴۶ مکرر منتشر شده، اعلام شده است که ارائه بخشی از اسناد یا مدارک نیز از حیث مقررات این تبصره میتواند کفایت داشته باشد و صرف این موضوع موجب محرومیت از نرخ صفر، معافیت یا مشوق مالیاتی نخواهد بود؛ البته سایر شرایط و مقررات مربوط همچنان باید رعایت شود.
ماده ۱۴۶ مکرر چه اهمیتی برای حسابداران دارد؟
این ماده برای حسابداران اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در زمان تهیه و ارسال اظهارنامه باید علاوه بر محاسبه درآمد و مالیات، شرایط استفاده از معافیتها و نرخ صفر نیز بررسی شود.
چند مورد مهم که حسابدار باید کنترل کند:
نوع فعالیت مؤدی
ماده قانونی مربوط به معافیت
شرایط مقرر برای استفاده از معافیت یا نرخ صفر
ارسال اظهارنامه در موعد مقرر
نگهداری و ارائه دفاتر و اسناد و مدارک
بررسی استثناهای موجود در ماده ۱۴۶ مکرر
رعایت سایر شرایط قانونی مربوط به هر نوع معافیت
و درنهایت
ماده ۱۴۶ مکرر قانون مالیاتهای مستقیم، یکی از مواد مهم در زمینه نرخ صفر و مشوقهای مالیاتی است. این ماده برخی معافیتهای مقرر در مواد ۱۳۳، ۱۳۴، ۱۳۹، ۱۴۲، ۱۴۳ و تبصره ۱ ماده ۱۴۳ مکرر را در قالب مالیات با نرخ صفر قرار میدهد.
از مهمترین نکات آن نیز میتوان به لزوم توجه به اظهارنامه، دفاتر و اسناد و مدارک در موعد مقرر اشاره کرد. بنابراین، مؤدی و حسابدار نباید صرف وجود یک معافیت یا نرخ صفر را به معنای بینیازی از انجام تکالیف مالیاتی بدانند.
نکته کاربردی: قبل از اعمال هرگونه معافیت یا نرخ صفر در اظهارنامه، علاوه بر ماده ۱۴۶ مکرر، باید متن مادهای که معافیت بر اساس آن ایجاد شده و شرایط و استثناهای همان ماده نیز بررسی شود.
