اظهارنامه مالیاتی؛ اشتباهات مهمی که قبل از ارسال باید بررسی کنید
اظهارنامه مالیاتی فقط وارد کردن چند عدد در سامانه نیست؛ بلکه اطلاعاتی که در اظهارنامه ثبت میشود باید با دفاتر، اسناد حسابداری، صورتهای مالی، حسابهای بانکی و سایر اطلاعات مالی مؤدی هماهنگ باشد.
گاهی یک اشتباه ساده در ثبت یا انتقال اطلاعات میتواند باعث ایجاد مغایرت در حسابها و حتی ایجاد ابهام برای رسیدگی مالیاتی شود. به همین دلیل، قبل از ارسال اظهارنامه باید چند مورد مهم را با دقت بررسی کرد.
۱. حواستان به بدهکار و بستانکار حساب بانک باشد!
یکی از اشتباهاتی که ممکن است هنگام تهیه اطلاعات مالی اتفاق بیفتد، جابهجا شدن بدهکار و بستانکار حساب بانک است.
برای مثال، فرض کنید در دفاتر حسابداری شرکت، مانده حساب بانک به شکل مشخصی ثبت شده، اما هنگام انتقال اطلاعات یا تهیه گزارش، ستون بدهکار و بستانکار جابهجا شود.
این اشتباه ممکن است باعث شود:
مانده حساب بانک غیرواقعی نشان داده شود.
گردش حسابها با دفاتر مطابقت نداشته باشد.
مانده حسابهای مالی اشتباه محاسبه شود.
بین اطلاعات اظهارنامه و اسناد حسابداری مغایرت ایجاد شود.
در زمان رسیدگی، توضیح و مستندات بیشتری از مؤدی درخواست شود.
بنابراین قبل از ارسال اظهارنامه، حتماً گردش حساب بانک و مانده آن را با دفاتر و صورتحساب بانکی تطبیق دهید.
یک نکته کاربردی
فقط به «مانده نهایی» نگاه نکنید.
گاهی مانده حساب در پایان دوره درست به نظر میرسد، اما در طول سال یک یا چند ثبت با بدهکار و بستانکار اشتباه انجام شده است. بنابراین بهتر است گردش حساب بانک نیز بررسی شود.
۲. مانده بانک را با صورتحساب بانکی تطبیق دهید
یکی از کنترلهای مهم قبل از ارسال اظهارنامه، تهیه مغایرت بانکی است.
در این بررسی باید مواردی مانند:
واریزهای ثبتنشده
برداشتهای ثبتنشده
چکهای صادرشده
چکهای وصولنشده
کارمزدهای بانکی
انتقال وجه بین حسابهای شرکت
واریز یا برداشتهای اشتباه
بررسی شوند.
اگر مانده دفاتر با مانده صورتحساب بانکی تفاوت دارد، قبل از ارسال اظهارنامه علت اختلاف مشخص شود.
۳. فروش و درآمد را با اسناد حسابداری تطبیق دهید
یکی دیگر از موارد مهم، بررسی فروش و درآمد شناساییشده در حسابداری است.
قبل از ارسال اظهارنامه بهتر است ارقام فروش با اسناد و گزارشهای مربوطه بررسی شوند و مشخص شود که درآمد ثبتشده با اطلاعات واقعی فعالیت واحد اقتصادی هماهنگ است.
همچنین نباید تصور کرد که صرفاً درست بودن عدد فروش کافی است؛ نحوه ثبت حسابداری و ارتباط آن با سایر حسابها نیز اهمیت دارد.
۴. هزینهها را بدون بررسی وارد اظهارنامه نکنید
تمام هزینههایی که در حسابداری ثبت شدهاند الزاماً به این معنا نیست که بدون بررسی باید در اظهارنامه به عنوان هزینه قابل قبول مالیاتی درج شوند.
قبل از ارسال اظهارنامه، هزینهها را از نظر:
وجود اسناد و مدارک
ارتباط با فعالیت مؤدی
نحوه ثبت حسابداری
رعایت الزامات قانونی
قابلیت پذیرش مالیاتی
بررسی کنید.
بنابراین بهتر است بین «هزینه ثبتشده در حسابداری» و «هزینه قابل قبول مالیاتی» تفاوت قائل شویم.
۵. حسابهای دریافتنی و پرداختنی را کنترل کنید
مانده حسابهای دریافتنی و پرداختنی نیز باید قبل از ارسال اظهارنامه بررسی شود.
برای مثال:
حسابهای دریافتنی:
مطالبات از مشتریان
اسناد دریافتنی
چکهای دریافتنی
حسابهای پرداختنی:
بدهی به تأمینکنندگان
اسناد پرداختنی
سایر بدهیهای تجاری
اگر مانده این حسابها غیرعادی است، علت آن باید مشخص شود.
گاهی یک ثبت اشتباه یا ثبت نشدن یک دریافت یا پرداخت میتواند مانده حساب را به شکل قابل توجهی تغییر دهد.
۶. موجودی کالا را فراموش نکنید
برای واحدهای بازرگانی و تولیدی، موجودی کالا اهمیت زیادی دارد.
اشتباه در موجودی کالا میتواند روی مواردی مانند:
بهای تمامشده کالای فروشرفته → سود ناخالص → سود خالص
اثر بگذارد.
بنابراین موجودی اول دوره، خرید، فروش، مصرف و موجودی پایان دوره باید با دقت بررسی شوند.
۷. سرمایه و برداشتها را کنترل کنید
حساب سرمایه، جاری شرکا، برداشت و سایر حسابهای مرتبط نیز باید بررسی شوند.
بهخصوص در شرکتها و اشخاصی که چند حساب بانکی دارند، باید مشخص باشد هر دریافت یا پرداخت مربوط به چه فعالیتی بوده و در حسابداری در کدام حساب ثبت شده است.
۸. سود و زیان را با تراز آزمایشی مقایسه کنید
قبل از ارسال اظهارنامه، بهتر است یک کنترل نهایی روی:
تراز آزمایشی
صورت سود و زیان
ترازنامه / صورت وضعیت مالی
گردش حسابها
مانده حسابهای مهم
انجام شود.
اگر ارقام با یکدیگر هماهنگ نیستند، قبل از ارسال اظهارنامه باید علت اختلاف مشخص شود.
۹. حسابهای غیرعادی را بررسی کنید
یکی از بهترین کارها قبل از ارسال اظهارنامه این است که حسابهایی را که مانده غیرعادی دارند شناسایی کنیم.
مثلاً:
بانک با مانده غیرمنطقی
صندوق با مانده غیرعادی
حسابهای دریافتنی با مانده غیرطبیعی
حسابهای پرداختنی با مانده غیرعادی
حساب جاری شرکا
پیشپرداختها و پیشدریافتها
سایر حسابهای متفرقه
این حسابها میتوانند سرنخ خوبی برای پیدا کردن اشتباهات ثبت باشند.
۱۰. اظهارنامه را در آخرین لحظه ارسال نکنید!
یکی از اشتباهات رایج این است که تهیه اظهارنامه به روزهای پایانی موکول شود.
وقتی اظهارنامه در روزهای آخر آماده میشود، فرصت کافی برای بررسی مغایرتها، اصلاح اسناد و کنترل ارقام وجود ندارد.
بهتر است ابتدا:
اسناد → حسابداری → کنترل حسابها → تهیه گزارشها → بررسی مغایرتها → کنترل نهایی → ارسال اظهارنامه
انجام شود.
چکلیست کنترل اظهارنامه قبل از ارسال
قبل از نهایی کردن اظهارنامه این موارد را بررسی کنید:
☐ بدهکار و بستانکار حسابهای بانکی جابهجا نشده باشد.
☐ مانده بانک با صورتحساب بانکی کنترل شده باشد.
☐ مغایرتهای بانکی بررسی شده باشد.
☐ فروش و درآمد با اسناد و گزارشهای مربوطه تطبیق داده شده باشد.
☐ هزینهها از نظر مدارک و شرایط پذیرش مالیاتی بررسی شده باشند.
☐ حسابهای دریافتنی کنترل شده باشند.
☐ حسابهای پرداختنی کنترل شده باشند.
☐ موجودی کالا بررسی شده باشد.
☐ سرمایه و حساب جاری شرکا کنترل شده باشد.
☐ حسابهای غیرعادی بررسی شده باشند.
☐ تراز آزمایشی با صورتهای مالی تطبیق داشته باشد.
☐ اطلاعات اظهارنامه با دفاتر و اسناد حسابداری هماهنگ باشد.
و درنهایت
اظهارنامه مالیاتی باید نتیجه یک فرآیند حسابداری صحیح و کنترلشده باشد، نه صرفاً یک فرم برای ارسال.
گاهی یک اشتباه کوچک مثل جابهجا شدن بدهکار و بستانکار حساب بانک میتواند باعث ایجاد مغایرت در گزارشهای مالی شود. به همین دلیل، حسابدار باید قبل از ارسال اظهارنامه، حسابهای مهم را بهصورت دقیق بررسی و با اسناد و مدارک تطبیق دهد.
اظهارنامه را قبل از ارسال، یک بار از دید حسابدار و یک بار از دید حسابرس بررسی کنید.
نکته مهم
قوانین، مهلتها، الزامات سامانهای و نحوه ارسال اظهارنامه ممکن است تغییر کند؛ بنابراین برای اقدام عملی، آخرین مقررات و اطلاعیههای سازمان امور مالیاتی را نیز بررسی کنید.
