جمع کردن ارزش افزوده چگونه انجام میشود؟ راهنمای کامل محاسبه، کنترل و ارسال ارزش افزوده
مالیات بر ارزش افزوده یکی از مهمترین موضوعاتی است که حسابداران و صاحبان کسبوکار باید بهصورت دورهای آن را بررسی و جمعبندی کنند. منظور از «جمع کردن ارزش افزوده» در کار حسابداری، جمعآوری و کنترل اطلاعات خرید و فروش مشمول مالیات، بررسی مالیات و عوارض پرداختشده و دریافتشده و در نهایت مشخص کردن مبلغ قابل پرداخت یا اعتبار مالیاتی دوره است.
اگر اطلاعات خرید و فروش بهدرستی بررسی نشود، ممکن است مبلغ مالیات اشتباه محاسبه شود یا اطلاعات ثبتشده با اسناد و صورتحسابهای الکترونیکی مغایرت داشته باشد.
ارزش افزوده چیست؟
مالیات بر ارزش افزوده مالیاتی است که در مراحل مختلف زنجیره تولید و توزیع، بر ارزش افزوده ایجادشده تعلق میگیرد. در عمل، مؤدی هنگام فروش کالا یا ارائه خدمت مشمول، مالیات و عوارض مربوط را از خریدار دریافت میکند و مالیات و عوارض پرداختشده بابت خریدهای مشمول نیز در شرایط قانونی میتواند در محاسبات دوره مورد استفاده قرار گیرد.
بنابراین حسابدار برای جمعبندی ارزش افزوده باید دو بخش اصلی را از یکدیگر تفکیک کند:
مالیات و عوارض مربوط به فروش
مالیات و عوارض قابل قبول مربوط به خرید
جمع کردن ارزش افزوده از کجا شروع میشود؟
قبل از هرگونه محاسبه، باید اطلاعات دوره مالیاتی بهصورت کامل جمعآوری شود. بهتر است حسابدار کار را با یک چکلیست مشخص انجام دهد.
۱. مشخص کردن دوره مالیاتی
ابتدا باید مشخص شود اطلاعات مربوط به کدام دوره است و تمام معاملات همان دوره بررسی شود.
۲. جمعآوری فروشها
تمام فروشهای مشمول را بررسی کنید و موارد زیر را کنترل کنید:
صورتحسابهای صادرشده
مبلغ فروش
مالیات و عوارض فروش
تاریخ صورتحساب
مشخصات خریدار
وضعیت صورتحساب الکترونیکی
برگشت از فروش و تخفیفات مربوط
یکی از اشتباهات رایج این است که حسابدار فقط جمع فروش دفتر یا نرمافزار حسابداری را بررسی کند و اطلاعات ثبتشده در سامانه مؤدیان را با آن تطبیق ندهد.
۳. جمعآوری خریدها
در مرحله بعد باید خریدهای مشمول بررسی شوند.
برای هر خرید بهتر است موارد زیر کنترل شود:
اصل صورتحساب
مبلغ خرید
مالیات و عوارض خرید
مشخصات فروشنده
تاریخ صورتحساب
وضعیت صورتحساب در سامانه مؤدیان
ارتباط خرید با فعالیت اقتصادی مؤدی
صرف وجود یک فاکتور به این معنی نیست که مالیات و عوارض آن بدون بررسی باید در محاسبات ارزش افزوده منظور شود؛ قابلقبول بودن آن باید بر اساس مقررات مربوط بررسی شود.
۴. کنترل خرید و فروش با حسابداری
یکی از مهمترین مراحل جمع کردن ارزش افزوده، تطبیق اطلاعات است.
حسابدار باید اطلاعات موجود در:
نرمافزار حسابداری ← اسناد و فاکتورها ← سامانه مؤدیان ← گزارشهای ارزش افزوده
را با یکدیگر کنترل کند.
اگر بین این اطلاعات اختلاف وجود داشته باشد، ابتدا باید علت مغایرت مشخص شود و سپس اصلاحات لازم انجام گیرد.
۵. محاسبه مالیات و عوارض فروش
پس از کنترل فروشها، مالیات و عوارض مربوط به فروشهای مشمول جمع میشود.
در این مرحله باید حتماً مواردی مانند:
فروشهای مشمول
فروشهای معاف
برگشت از فروش
تخفیفات قابل اعمال
اصلاح یا ابطال صورتحسابها
بررسی شود.
۶. بررسی مالیات و عوارض خرید
در طرف دیگر، مالیات و عوارض پرداختشده بابت خریدهای واجد شرایط بررسی میشود.
این بخش اهمیت زیادی دارد، زیرا اشتباه در شناسایی خریدهای قابل قبول میتواند باعث شود مبلغ نهایی مالیات ارزش افزوده اشتباه محاسبه شود.
۷. تعیین نتیجه دوره
پس از جمعبندی اطلاعات، باید وضعیت نهایی دوره مشخص شود.
بهصورت ساده میتوان گفت:
مالیات و عوارض فروش − مالیات و عوارض خرید قابل قبول = نتیجه دوره
اگر مبلغ فروش بیشتر باشد، ممکن است مؤدی برای دوره مربوطه مبلغی برای پرداخت داشته باشد.
اگر مالیات و عوارض خرید قابل قبول بیشتر باشد، وضعیت اعتبار مالیاتی باید مطابق مقررات مربوط بررسی شود.
توجه: این رابطه صرفاً یک بیان ساده حسابداری برای درک فرآیند است و محاسبه نهایی باید بر اساس مقررات جاری مالیات بر ارزش افزوده و وضعیت صورتحسابها انجام شود.
ارزش افزوده را با چه گزارشهایی کنترل کنیم؟
برای جلوگیری از اشتباه، بهتر است حسابدار فقط به یک گزارش اکتفا نکند.
گزارشهای مهم برای کنترل عبارتاند از:
گزارش فروش دوره
گزارش خرید دوره
گزارش مالیات و عوارض فروش
گزارش مالیات و عوارض خرید
گزارش برگشت از فروش
گزارش برگشت از خرید
گزارش صورتحسابهای ابطالی
گزارش صورتحسابهای اصلاحی
گزارش سامانه مؤدیان
دفاتر و اسناد حسابداری
مغایرت ارزش افزوده معمولاً از کجا ایجاد میشود؟
برخی از رایجترین دلایل مغایرت عبارتاند از:
ثبت نشدن یک فاکتور
ممکن است صورتحساب صادر شده باشد اما در نرمافزار حسابداری ثبت نشده باشد یا برعکس.
اشتباه در تاریخ
ثبت معامله در دوره اشتباه میتواند باعث اختلاف در گزارشهای دورهای شود.
ثبت اشتباه مالیات و عوارض
گاهی اصل مبلغ فاکتور درست ثبت شده اما مبلغ مالیات و عوارض اشتباه وارد حسابداری شده است.
برگشت از فروش یا خرید
برگشت کالا و اصلاحات مربوط به آن باید بهدرستی در حسابها و صورتحسابها منعکس شود.
صورتحساب اصلاحی یا ابطالی
نادیده گرفتن صورتحسابهای اصلاحی و ابطالی یکی از مواردی است که میتواند نتیجه محاسبات را تغییر دهد.
اختلاف سامانه مؤدیان و نرمافزار حسابداری
یکی از مهمترین کنترلها، تطبیق اطلاعات نرمافزار حسابداری با اطلاعات ثبتشده در سامانه مؤدیان است.
چکلیست قبل از نهایی کردن ارزش افزوده
قبل از نهایی کردن محاسبات، این موارد را بررسی کنید:
☐ تمام فروشهای دوره ثبت شدهاند.
☐ تمام خریدهای دوره بررسی شدهاند.
☐ صورتحسابهای الکترونیکی کنترل شدهاند.
☐ فاکتورهای برگشتی بررسی شدهاند.
☐ صورتحسابهای اصلاحی و ابطالی بررسی شدهاند.
☐ فروشهای معاف از فروشهای مشمول تفکیک شدهاند.
☐ مالیات و عوارض خریدهای قابل قبول بررسی شدهاند.
☐ گزارش سامانه مؤدیان با حسابداری تطبیق داده شده است.
☐ مانده حسابهای مرتبط با مالیات بر ارزش افزوده کنترل شده است.
☐ مغایرتهای احتمالی قبل از ارسال گزارش نهایی بررسی شدهاند.
تفاوت «جمع کردن ارزش افزوده» با «ارسال ارزش افزوده»
این دو اصطلاح را نباید با یکدیگر اشتباه گرفت.
جمع کردن ارزش افزوده یعنی حسابدار اطلاعات خرید و فروش و مالیات و عوارض مربوط را جمعآوری، کنترل و محاسبه کند.
اما ارسال و انجام تکالیف مربوط به ارزش افزوده مرحلهای جداگانه است که باید مطابق مقررات و فرآیندهای سامانههای مربوط انجام شود.
بنابراین قبل از ارسال، مهمترین کار حسابدار این است که مطمئن شود اطلاعات نهایی با اسناد، حسابداری و صورتحسابهای الکترونیکی مطابقت دارد.
اشتباهات رایج حسابداران در جمع کردن ارزش افزوده
جمع کردن صرفاً بر اساس فروش ثبتشده در نرمافزار
بیتوجهی به صورتحسابهای الکترونیکی
وارد کردن خریدهای فاقد شرایط لازم در محاسبات
نادیده گرفتن برگشت از فروش
توجه نکردن به صورتحسابهای اصلاحی و ابطالی
اشتباه در دوره معامله
تفکیک نکردن معاملات مشمول و معاف
انجام ندادن تطبیق نهایی
بررسی نکردن مغایرتهای حسابداری با سامانه مؤدیان
عجله در نهایی کردن اطلاعات بدون کنترل اسناد
و درنهایت
جمع کردن ارزش افزوده فقط به معنی جمع کردن چند عدد از نرمافزار حسابداری نیست. یک حسابدار حرفهای باید ابتدا اطلاعات خرید و فروش را جمعآوری کند، صورتحسابها و اسناد را کنترل کند، معاملات مشمول و معاف را تفکیک کند، مالیات و عوارض خرید و فروش را بررسی کند و در نهایت اطلاعات حسابداری را با صورتحسابهای الکترونیکی و گزارشهای مربوط تطبیق دهد.
هرچه این کنترلها قبل از نهایی کردن اطلاعات دقیقتر انجام شود، احتمال ایجاد مغایرت و اشتباه در محاسبات و تکالیف مالیاتی کمتر خواهد شد.
آسان حساب؛ همراه حسابداران در مسیر آموزش حسابداری، مالیات و سامانه مؤدیان
