مادههای قانونی مهم در حسابداری؛ بخش دوم
مالیات حقوق، اجاره، جرائم مالیاتی و قوانین بیمهای
ماده ۸۶ مالیات، ماده ۵۳ مالیات، ماده ۱۹۰ مالیات، ماده ۱۹۲ مالیات، ماده ۱۹۳ مالیات، ماده ۳۶ تامین اجتماعی، ماده ۳۸ تامین اجتماعی، ماده ۴۷ تامین اجتماعی، مالیات حقوق، مالیات اجاره، جرائم مالیاتی، قوانین بیمه حسابداری
در مقاله قبلی با تعدادی از مهمترین مواد قانونی مورد استفاده حسابداران مانند مواد ۹۵، ۱۰۵، ۱۱۰، ۱۳۱، ۱۴۷، ۱۴۸ و ۱۶۹ قانون مالیاتهای مستقیم و همچنین برخی مقررات مربوط به سامانه مؤدیان، ارزش افزوده و بیمه آشنا شدیم.
اما دنیای حسابداری و امور مالیاتی به همین مواد محدود نمیشود.
یک حسابدار حرفهای در طول ماه ممکن است با موضوعاتی مانند:
محاسبه مالیات حقوق کارکنان
مالیات اجاره
پرداخت مالیات
جرائم عدم ارسال اظهارنامه
عدم ارائه دفاتر
قراردادهای پیمانکاری
مفاصاحساب تأمین اجتماعی
بازرسی بیمه
نگهداری اسناد و مدارک
مواجه شود.
به همین دلیل در این مقاله به سراغ چند ماده مهم دیگر میرویم.
توجه: قوانین مالیاتی و بیمهای ممکن است با اصلاحیه، قانون بودجه، بخشنامه و مقررات جدید تغییر کنند. بنابراین برای اجرای عملی تکالیف، آخرین مقررات لازمالاجرا باید بررسی شود.
۱. ماده ۵۳ قانون مالیاتهای مستقیم؛ مالیات درآمد اجاره
یکی از مواد مهمی که حسابداران شرکتها باید با آن آشنا باشند، ماده ۵۳ قانون مالیاتهای مستقیم است.
این ماده درباره درآمد مشمول مالیات املاکی است که به اجاره واگذار میشوند.
طبق ماده ۵۳، درآمد مشمول مالیات املاک اجارهای در حالت کلی از کل مالالاجاره نقدی و غیرنقدی پس از کسر ۲۵ درصد بابت هزینهها، استهلاکات و تعهدات مالک نسبت به ملک محاسبه میشود.
این ماده برای حسابدار چه اهمیتی دارد؟
فرض کنید یک شرکت، ملکی را از شخص دیگری اجاره کرده است.
حسابدار باید علاوه بر ثبت حسابداری اجاره، موضوع مالیات تکلیفی اجاره و تکالیف مربوط به آن را نیز بررسی کند.
بنابراین هنگام ثبت هزینه اجاره، فقط ثبت سند زیر کافی نیست:
هزینه اجاره بدهکار
بانک/بستانکاران بستانکار
بلکه باید وضعیت مالیاتی معامله نیز بررسی شود.
نکته مهم
در قراردادهای اجاره، باید مشخص شود:
موجر چه شخصی است؟
ملک متعلق به چه شخصی است؟
مبلغ اجاره چقدر است؟
مبلغ ودیعه چقدر است؟
آیا قرارداد مشمول مقررات مالیات اجاره است؟
تکلیف کسر و پرداخت مالیات بر عهده چه شخصی است؟
۲. ماده ۸۶ قانون مالیاتهای مستقیم؛ مالیات حقوق
ماده ۸۶ یکی از مهمترین مواد قانونی برای حسابدارانی است که حقوق و دستمزد انجام میدهند.
طبق این ماده، پرداختکنندگان حقوق هنگام هر پرداخت یا تخصیص حقوق، مکلفاند مالیات متعلق را طبق مقررات مربوط محاسبه و کسر کنند و تا پایان ماه بعد، همراه با فهرست مربوط، آن را پرداخت کنند.
اهمیت ماده ۸۶ در حسابداری حقوق
حسابدار هنگام تهیه لیست حقوق باید ارتباط میان این موارد را کنترل کند:
حقوق ناخالص → معافیتها و کسورات قانونی → مالیات حقوق → حقوق خالص → پرداخت به کارکنان
سپس مالیات حقوق نیز باید در مهلت قانونی پرداخت و اطلاعات مربوط ارسال شود.
یک اشتباه رایج
گاهی تصور میشود فقط محاسبه مالیات حقوق مهم است.
در حالی که محاسبه، کسر، ثبت حسابداری، پرداخت و ارسال اطلاعات همگی باید به شکل صحیح انجام شوند.
۳. ماده ۸۵ قانون مالیاتهای مستقیم؛ نرخ مالیات حقوق
در کنار ماده ۸۶، حسابداران حقوق و دستمزد باید با ماده ۸۵ نیز آشنا باشند.
ماده ۸۵ نرخ مالیات بر درآمد حقوق را برای درآمدهای مشمول مالیات حقوق مشخص میکند و نرخها و حدود آن باید مطابق متن جاری قانون و احکام سالانه مربوط بررسی شود.
چرا نباید نرخ مالیات حقوق را حفظ کرد؟
یکی از اشتباهات رایج حسابداران تازهکار این است که یک جدول نرخ مالیات مربوط به یک سال را برای سالهای بعد نیز استفاده میکنند.
در عمل، احکام بودجه سالانه میتوانند در سقف معافیت و نحوه محاسبه مالیات حقوق تأثیرگذار باشند.
بنابراین حسابدار باید برای هر سال، آخرین احکام مربوط به مالیات حقوق را بررسی کند.
۴. ماده ۱۹۰ قانون مالیاتهای مستقیم؛ جریمه تأخیر در پرداخت مالیات
یکی از مهمترین مواد برای مدیریت بدهیهای مالیاتی، ماده ۱۹۰ است.
طبق این ماده، پرداخت مالیات پس از موعد مقرر، در حالت کلی موجب تعلق جریمه ۲.۵ درصد مالیات به ازای هر ماه خواهد شد. قانون همچنین برای برخی پرداختهای علیالحساب قبل از سررسید، حکم جایزه پیشبینی کرده است.
مثال ساده
فرض کنیم یک مؤدی مالیاتی باید مبلغی مالیات پرداخت کند اما پرداخت را به تأخیر میاندازد.
در این حالت، حسابدار نباید فقط اصل بدهی را در نظر بگیرد؛ بلکه باید جرائم احتمالی ناشی از تأخیر را نیز بررسی کند.
نکته مهم
جرائم مالیاتی میتوانند به مرور زمان افزایش پیدا کنند.
بنابراین داشتن یک تقویم سررسید مالیاتی برای شرکتها اهمیت زیادی دارد.
۵. ماده ۱۹۲ قانون مالیاتهای مستقیم؛ عدم تسلیم اظهارنامه
یکی دیگر از مواد بسیار مهم برای حسابداران، ماده ۱۹۲ است.
طبق این ماده، در مواردی که مؤدی مکلف به تسلیم اظهارنامه مالیاتی باشد و اظهارنامه را در موعد مقرر ارائه نکند، برای اشخاص حقوقی و صاحبان مشاغل، جریمهای معادل ۳۰ درصد مالیات متعلق و برای سایر مؤدیان ۱۰ درصد مالیات متعلق در نظر گرفته شده است. این جریمه طبق متن ماده، غیرقابل بخشودگی است. همچنین حکم ماده در مورد درآمدهای کتمانشده در اظهارنامه و هزینههای غیرواقعی نیز جاری میشود.
اهمیت ماده ۱۹۲
این ماده نشان میدهد که:
ارسال اظهارنامه فقط یک کار اداری نیست.
عدم ارسال اظهارنامه در مهلت قانونی میتواند برای شرکت هزینه مالی قابل توجهی ایجاد کند.
وظیفه حسابدار
حسابدار باید:
مهلت ارسال اظهارنامه را بداند.
مدارک مورد نیاز را زودتر آماده کند.
اطلاعات اظهارنامه را با دفاتر و اسناد تطبیق دهد.
اظهارنامه را در مهلت مقرر ارسال کند.
رسید ارسال را نگهداری کند.
۶. ماده ۱۹۳ قانون مالیاتهای مستقیم؛ عدم ارائه دفاتر و صورتهای مالی
ماده ۱۹۳ مستقیماً با یکی از مهمترین وظایف حسابدار ارتباط دارد: ارائه دفاتر و صورتهای مالی.
طبق این ماده، مؤدیانی که مکلف به نگهداری دفاتر قانونی هستند، در صورت عدم تسلیم ترازنامه و حساب سود و زیان یا عدم ارائه دفاتر، مشمول جریمهای معادل ۲۰ درصد مالیات برای هر یک از موارد مذکور خواهند بود.
نتیجه مهم برای حسابدار
دفاتر را نباید فقط برای پایان سال آماده کرد.
از ابتدای سال باید:
اسناد بهموقع ثبت شوند.
حسابها کنترل شوند.
مغایرتها برطرف شوند.
مدارک بایگانی شوند.
دفاتر و گزارشها با اطلاعات واقعی شرکت هماهنگ باشند.
یک حسابدار حرفهای همیشه از خودش میپرسد:
اگر فردا رسیدگی مالیاتی شروع شود، آیا میتوانم برای هر عدد موجود در حسابها مدرک ارائه کنم؟
اگر پاسخ «خیر» باشد، پرونده مالی نیاز به ساماندهی دارد.
۷. ماده ۱۹۹ قانون مالیاتهای مستقیم؛ مسئولیت کسر و پرداخت مالیات دیگران
ماده ۱۹۹ برای حسابدارانی که با مالیاتهای تکلیفی سروکار دارند بسیار مهم است.
طبق این ماده، شخص حقیقی یا حقوقی که به موجب قانون مکلف به کسر و ایصال مالیات مؤدی دیگر است، در صورت تخلف علاوه بر مسئولیت تضامنی در پرداخت مالیات، مشمول جرائم مقرر نیز خواهد شد. متن ماده برای تخلف، جریمه ۱۰ درصد مالیات پرداختنشده در موعد مقرر و ۲.۵ درصد به ازای هر ماه تأخیر را پیشبینی کرده است.
اهمیت این ماده
این موضوع نشان میدهد که حسابدار نباید نسبت به مالیاتهای تکلیفی بیتفاوت باشد.
برای مثال در مواردی که قانون تکلیف کسر مالیات را بر عهده پرداختکننده قرار داده است، شرکت باید:
مالیات را محاسبه → کسر → ثبت → پرداخت → اطلاعات مربوط را ارسال
کند.
۸. ماده ۳۶ قانون تأمین اجتماعی؛ مسئولیت کارفرما در پرداخت بیمه
در حسابداری حقوق و دستمزد، فقط مالیات مهم نیست.
ماده ۳۶ قانون تأمین اجتماعی نیز اهمیت زیادی دارد.
طبق این ماده، کارفرما مسئول پرداخت حق بیمه سهم خود و بیمهشده به سازمان است و باید سهم بیمهشده را هنگام پرداخت حقوق و مزایا کسر کرده و همراه با سهم خود به سازمان پرداخت کند.
اهمیت ماده ۳۶
یعنی اگر سهم بیمه کارکنان از حقوق آنها کسر شود، مسئولیت پرداخت آن به سازمان همچنان بر عهده کارفرماست.
حسابدار باید کنترل کند:
حقوق مشمول بیمه
سهم بیمهشده
سهم کارفرما
ثبت حسابداری بیمه
مبلغ لیست بیمه
مبلغ پرداختشده به سازمان
با یکدیگر هماهنگ باشند.
۹. ماده ۳۸ قانون تأمین اجتماعی؛ قراردادهای پیمانکاری
اگر شرکت با پیمانکاران قرارداد دارد، ماده ۳۸ قانون تأمین اجتماعی اهمیت ویژهای پیدا میکند.
در قراردادهای پیمانکاری، کارفرما باید پیمانکار را متعهد کند که کارکنان خود و پیمانکاران فرعی را نزد سازمان تأمین اجتماعی بیمه کند و حق بیمه مربوط را طبق قانون پرداخت نماید.
همچنین پرداخت ۵ درصد بهای کل کار پیمانکار از سوی کارفرما، در حالت مقرر در ماده، به ارائه مفاصاحساب تأمین اجتماعی موکول میشود.
مثال
فرض کنید شرکت «الف» اجرای یک پروژه را به شرکت «ب» واگذار میکند.
حسابدار شرکت الف نباید صرفاً مبلغ فاکتور پیمانکار را پرداخت کند.
باید موضوع:
قرارداد → کسورات → سپرده بیمه → مفاصاحساب → تسویه نهایی
را بررسی کند.
نکته بسیار مهم
در مقررات اجرایی مرتبط با ماده ۳۸، فرآیند دریافت مفاصاحساب به صورت الکترونیکی نیز پیشبینی شده است.
۱۰. ماده ۴۷ قانون تأمین اجتماعی؛ بازرسی از دفاتر
یکی دیگر از مواد مهم برای حسابداران، ماده ۴۷ قانون تأمین اجتماعی است.
طبق این ماده، کارفرمایان باید صورت مزد و حقوق و مزایای بیمهشدگان و همچنین دفاتر و مدارک لازم را هنگام مراجعه بازرس در اختیار سازمان تأمین اجتماعی قرار دهند.
بازرسان سازمان نیز اختیار بررسی دفاتر و مدارک و تهیه رونوشت یا عکس از آنها را دارند.
چرا این ماده مهم است؟
چون اطلاعات حسابداری شرکت میتواند در رسیدگی بیمهای مورد استفاده قرار گیرد.
بنابراین حسابدار باید بین:
دفاتر حسابداری + لیست حقوق + لیست بیمه + قراردادها + پرداختهای بانکی
هماهنگی ایجاد کند.
۱۱. ماده ۳۹ قانون تأمین اجتماعی؛ مهلت ارسال لیست بیمه
اگرچه در مقاله قبلی به برخی مقررات بیمه اشاره کردیم، ماده ۳۹ آنقدر کاربردی است که باید در کنار مواد جدید این مقاله نیز شناخته شود.
طبق ماده ۳۹، کارفرما مکلف است حق بیمه مربوط به هر ماه را حداکثر تا آخرین روز ماه بعد پرداخت کند و صورت مزد یا حقوق بیمهشدگان را نیز طبق مقررات به سازمان ارائه نماید.
مثال
حقوق مربوط به یک ماه:
محاسبه حقوق → تهیه لیست بیمه → ارسال لیست → پرداخت حق بیمه
و این فرآیند باید در مهلت قانونی انجام شود.
۱۲. ارتباط مواد قانونی با کار روزمره حسابدار
حسابدار حرفهای نباید مواد قانونی را جدا از فرآیند حسابداری ببیند.
برای مثال:
هنگام تهیه حقوق
باید به:
مواد ۸۵ و ۸۶ مالیاتهای مستقیم + مقررات تأمین اجتماعی
توجه شود.
هنگام ثبت اجاره
باید:
ماده ۵۳ و مقررات مربوط به مالیات اجاره
بررسی شود.
هنگام پرداخت مالیات
باید:
ماده ۱۹۰ و مهلت قانونی پرداخت
در نظر گرفته شود.
هنگام تهیه اظهارنامه
باید:
ماده ۱۹۲ و سایر مقررات مربوط به اظهارنامه
بررسی شود.
هنگام رسیدگی به دفاتر
باید:
ماده ۱۹۳ + ماده ۹۵ و مقررات مربوط به نگهداری اسناد
مدنظر باشد.
هنگام قرارداد پیمانکاری
باید:
ماده ۳۸ تأمین اجتماعی
بررسی شود.
هنگام بازرسی بیمه
باید:
ماده ۴۷ تأمین اجتماعی
مدنظر قرار گیرد.
جدول خلاصه مواد قانونی این مقاله
| ماده قانونی | موضوع | کاربرد برای حسابدار |
|---|---|---|
| ماده ۵3 مالیات مستقیم | درآمد اجاره | محاسبه و کنترل مالیات اجاره |
| ماده ۸۵ مالیات مستقیم | مالیات حقوق | تعیین نرخ و نحوه محاسبه |
| ماده ۸۶ مالیات مستقیم | کسر و پرداخت مالیات حقوق | تهیه لیست مالیات حقوق |
| ماده ۱۹۰ مالیات مستقیم | جریمه تأخیر پرداخت | کنترل بدهی و سررسید مالیاتی |
| ماده ۱۹۲ مالیات مستقیم | عدم تسلیم اظهارنامه | جلوگیری از جرائم اظهارنامه |
| ماده ۱۹۳ مالیات مستقیم | عدم ارائه دفاتر و صورتها | نگهداری و ارائه صحیح دفاتر |
| ماده ۱۹۹ مالیات مستقیم | مالیاتهای تکلیفی | کسر و ایصال مالیات اشخاص دیگر |
| ماده ۳۶ تأمین اجتماعی | مسئولیت پرداخت بیمه | کنترل بیمه کارکنان |
| ماده ۳۸ تأمین اجتماعی | قراردادهای پیمانکاری | سپرده و مفاصاحساب بیمه |
| ماده ۴۷ تأمین اجتماعی | بازرسی دفاتر | آمادگی برای رسیدگی بیمهای |
| ماده ۳۹ تأمین اجتماعی | ارسال لیست و پرداخت بیمه | انجام تکالیف ماهانه |
چکلیست کاربردی حسابدار
برای جلوگیری از اشتباهات قانونی، حسابدار میتواند در پایان هر ماه این موارد را بررسی کند:
محاسبه صحیح حقوق کارکنان
محاسبه مالیات حقوق
ارسال و پرداخت مالیات حقوق در موعد مقرر
تهیه و ارسال لیست بیمه
پرداخت حق بیمه
کنترل اسناد هزینه
کنترل قراردادهای اجاره
بررسی مالیات اجاره در موارد مشمول
کنترل قراردادهای پیمانکاری
کنترل سپرده بیمه قراردادها
پیگیری مفاصاحساب قراردادها
کنترل بدهیهای مالیاتی
بررسی سررسید مالیاتها
کنترل ابلاغیههای مالیاتی
بایگانی اسناد و مدارک
تطبیق اطلاعات حقوق با حسابداری
تطبیق لیست بیمه با حسابداری
تطبیق پرداختهای بانکی با بدهیهای مالیاتی و بیمهای
و در نهایت
یک حسابدار حرفهای باید علاوه بر اصول ثبت حسابداری، با قوانین مالیاتی و بیمهای نیز آشنا باشد.
در این مقاله با مواد مهمی مانند ماده ۵۳ درباره درآمد اجاره، مواد ۸۵ و ۸۶ درباره مالیات حقوق، ماده ۱۹۰ درباره جریمه تأخیر پرداخت، ماده ۱۹۲ درباره عدم تسلیم اظهارنامه، ماده ۱۹۳ درباره دفاتر و صورتهای مالی، ماده ۱۹۹ درباره کسر و ایصال مالیات و مواد ۳۶، ۳۸ و ۴۷ قانون تأمین اجتماعی آشنا شدیم.
نکته اصلی این است که قوانین را نباید فقط برای زمان رسیدگی مالیاتی یاد گرفت.
حسابدار باید از همان لحظهای که یک فاکتور، قرارداد، سند حقوق، اجاره یا پرداخت را ثبت میکند، به آثار مالیاتی و بیمهای آن نیز توجه داشته باشد.
در نهایت، تفاوت میان یک حسابدار معمولی و یک حسابدار حرفهای فقط در سرعت ثبت سند نیست؛ بلکه در توانایی تشخیص آثار قانونی هر رویداد مالی و کنترل آن پیش از ایجاد مشکل برای شرکت است.
توجه: این مطلب آموزشی است و جایگزین مشاوره تخصصی مالیاتی یا بیمهای نیست. بهویژه در مورد نرخها، معافیتها، جرائم و مهلتها باید آخرین قوانین، اصلاحیهها، احکام بودجه و بخشنامههای لازمالاجرا بررسی شوند.
