مالیات بر ارزش افزوده چیست؟ (بخش دوم)
کالاها و خدمات مشمول و معاف از مالیات بر ارزش افزوده
یکی از رایجترین سؤالات صاحبان کسبوکار این است که «چه کالاها و خدماتی مشمول مالیات بر ارزش افزوده هستند و چه مواردی از پرداخت آن معافاند؟»
بر اساس ماده ۲ قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1400، اصل بر این است که عرضه کالاها، ارائه خدمات، واردات و صادرات مشمول مقررات این قانون هستند؛ مگر اینکه قانون، آن کالا یا خدمت را بهطور صریح معاف اعلام کرده باشد.
چه کالاهایی مشمول مالیات بر ارزش افزوده هستند؟
اگر کالایی در فهرست معافیتهای قانون قرار نداشته باشد، اصولاً مشمول مالیات بر ارزش افزوده است. از جمله:
کالاهای صنعتی
ماشینآلات
تجهیزات صنعتی
قطعات صنعتی
ابزارآلات
تجهیزات کارخانهها
لوازم خانگی
یخچال
تلویزیون
ماشین لباسشویی
ماشین ظرفشویی
اجاق گاز
جاروبرقی
کولر
کالاهای دیجیتال
تلفن همراه
لپتاپ
تبلت
رایانه
مانیتور
پرینتر
تجهیزات شبکه
خودرو و قطعات
خودرو
موتورسیکلت
لاستیک (در موارد مشمول)
قطعات یدکی
مصالح ساختمانی
سیمان
آهنآلات
تیرآهن
میلگرد
کاشی و سرامیک
سنگ ساختمانی
رنگ ساختمانی
پوشاک
انواع لباس
کیف
کفش
پوشاک ورزشی
لوازم اداری
میز
صندلی
کمد
تجهیزات اداری
نکته مهم: ملاک نهایی، متن قانون و فهرست معافیتهای قانونی است؛ نه عنوان کلی کالا. اگر کالایی در معافیتهای ماده ۹ قرار نداشته باشد، معمولاً مشمول مالیات و عوارض خواهد بود.
چه خدماتی مشمول مالیات بر ارزش افزوده هستند؟
بخش زیادی از خدمات اقتصادی نیز مشمول این مالیات هستند، مانند:
خدمات حسابداری
خدمات مشاوره مالی
خدمات حقوقی (در موارد مشمول)
خدمات طراحی سایت
خدمات برنامهنویسی
خدمات تبلیغات
خدمات بازاریابی
خدمات فنی و مهندسی
خدمات تعمیرات
خدمات پیمانکاری
خدمات نظافت شرکتها
خدمات چاپ و تبلیغات
به عنوان مثال، اگر یک شرکت حسابداری به مشتری خدمات ارائه کند، در صورتی که مشمول قانون باشد، باید تکالیف مربوط به مالیات بر ارزش افزوده را رعایت کند.
چه کالاهایی از مالیات بر ارزش افزوده معاف هستند؟
ماده ۹ قانون مالیات بر ارزش افزوده فهرستی از کالاهای معاف را مشخص کرده است. مهمترین آنها عبارتاند از:
۱. محصولات کشاورزی فرآورینشده
مانند:
گندم
جو
برنج
ذرت
حبوبات
میوه
سبزیجات
صیفیجات
۲. دام و طیور زنده
از جمله:
گاو
گوسفند
بز
شتر
مرغ زنده
ماهی زنده
۳. بذر، نهال و نهادههای کشاورزی
مانند:
بذر
نهال
کود
سموم کشاورزی مجاز
۴. آرد و نان
آرد و انواع نان از کالاهای معاف هستند.
۵. شیر خام
شیر خام نیز در فهرست کالاهای معاف قرار دارد.
۶. دارو و کالاهای درمانی
بسیاری از داروها، واکسنها، تجهیزات و کالاهای درمانی که قانون مشخص کرده است، از مالیات بر ارزش افزوده معاف هستند.
۷. کتاب، روزنامه و نشریات
نسخههای کاغذی و الکترونیکی کتاب، روزنامه، مجله و نشریات از پرداخت مالیات و عوارض معاف هستند.
۸. فرش دستباف
فرش دستباف ایرانی نیز از معافیت قانونی برخوردار است.
۹. شمش طلا
انواع شمش طلای داخلی و وارداتی و برخی ابزارهای مالی دارای پشتوانه صددرصد طلا از مالیات بر ارزش افزوده معاف هستند.
چه خدماتی از مالیات بر ارزش افزوده معاف هستند؟
قانون، برخی خدمات را نیز از پرداخت مالیات و عوارض معاف کرده است.
خدمات درمانی
از جمله:
ویزیت پزشکان
خدمات بیمارستانی
خدمات درمانی
خدمات توانبخشی
خدمات آموزشی
خدمات آموزشی، پژوهشی و مهارتی که مطابق ضوابط قانونی و آییننامههای مربوط ارائه میشوند، از مالیات بر ارزش افزوده معاف هستند.
خدمات بانکی و اعتباری
بخش قابل توجهی از خدمات بانکی و اعتباری طبق قانون معاف هستند.
خدمات بیمهای
خدمات بیمه و بیمه اتکایی نیز در زمره خدمات معاف قرار دارند.
خدمات حملونقل
خدمات حملونقل بار و مسافر (در حدود مقرر در قانون) از مالیات بر ارزش افزوده معاف هستند و طبق تفسیر رسمی مجلس، صدور بارنامه شرکتهای حملونقل نیز مشمول این معافیت است.
آیا صادرات مشمول مالیات بر ارزش افزوده است؟
خیر.
بر اساس ماده ۱۰ قانون مالیات بر ارزش افزوده، صادرات کالا و خدمات از پرداخت مالیات و عوارض معاف است و در صورت احراز شرایط قانونی، مالیات و عوارض پرداختشده بابت نهادههای آن قابل استرداد خواهد بود.
آیا واردات مشمول مالیات بر ارزش افزوده است؟
بله.
واردات کالاها اصولاً مشمول مالیات بر ارزش افزوده است؛ مگر آنکه کالای وارداتی طبق قانون در زمره کالاهای معاف قرار گرفته باشد.
اگر فروشنده از کالای معاف، ارزش افزوده دریافت کند چه میشود؟
اگر عرضهکننده بابت کالا یا خدمت معاف، مالیات و عوارض از خریدار دریافت کند، مطابق قانون مرتکب تخلف شده و مشمول جریمهای معادل دو برابر مالیات و عوارض دریافتی خواهد شد. این جریمه نیز قابل بخشودگی نیست.
اشتباهات رایج درباره کالاهای معاف
تصور اینکه همه مواد غذایی معاف هستند.
دریافت مالیات از کالاها یا خدماتی که قانون آنها را معاف کرده است.
تصور اینکه معافیت به معنی نداشتن هیچ تکلیف مالیاتی است.
استفاده از فاکتورهای غیرقانونی برای مطالبه اعتبار مالیاتی.
بیتوجهی به تغییرات قانونی و آییننامههای اجرایی.
و درنهایت
در نظام مالیات بر ارزش افزوده ایران، اصل بر مشمول بودن کالاها و خدمات است و فقط مواردی که قانون بهصراحت نام برده، از پرداخت
مالیات و عوارض معاف هستند. بنابراین، صاحبان کسبوکار باید پیش از صدور صورتحساب یا دریافت مالیات از مشتری، وضعیت کالا یا خدمت
خود را بر اساس قانون مالیات بر ارزش افزوده بررسی کنند. آگاهی از معافیتها و تکالیف قانونی، علاوه بر جلوگیری از جرائم مالیاتی، موجب
تنظیم صحیح اسناد و کاهش ریسک در رسیدگیهای مالیاتی خواهد شد.
